آشنایی با فرایند بازارگردانی در بورس

زمان مطالعه 5 دقیقه
آخرین بروزرسانی 03 مهر 1402
بورس تهران   کاوه اوحدی
زمان انتشار 03 مهر 1402
آشنایی با فرایند بازارگردانی در بورس

بازارگردانی در بورس، فرآیندی است که طی آن عرضه و تقاضا در بازار تنظیم می‌شود. به عبارت دیگر بازارگردان در زمان رکود بازار در نقش خریدار سهام و در زمان رونق بازار که حجم تقاضا بالاست، در نقش فروشنده ظاهر شده و نقدشوندگی بازار را افزایش می‌دهد. در ادامه تمام نکات مهم فعالیت بازارگردانی و تاثیر آن بر قیمت سهام را بررسی خواهیم کرد.

بازارگردان کیست؟

بازارگردان (Market Maker) یکی از نهادهای مالی بازار سرمایه در ایران است که با دارا بودن مجوز مربوطه، وظیفه تنظیم عرضه و تقاضای اوراق بهادار را به عهده دارد. نقش بازارگردان در حفظ تعادل بازار به خصوص در مواقع تشکیل صف خرید و فروش مشخص می‌شود.

فرض کنید سهام الف دچار صف فروش شده است. اگر این سهم بازارگردان فعال داشته باشد، با توجه به دستورالعمل‌های بازارگردانی و به منظور متعادل کردن عرضه، شروع به خرید سهام از فروشنده‌ها می‌کند. حال اگر این نماد، بازارگردان نداشته باشد، ممکن است صف فروش آن تا چندین روز ادامه پیدا کند.

وظایف بازارگردان در بورس

  • تضمین افزایش نقدشوندگی اوراق بهادار
  • تنظیم عرضه و تقاضا
  • جلوگیری از نوسانات شدید قیمت (به وسیله ثبت قیمت خرید و فروش در یک محدوده مشخص)
  • سفارش‌گذاری و انجام معاملات جهت رفع گره معاملاتی

دستورالعمل بازارگردانی چیست؟

دستورالعمل بازارگردانی، نحوه فعالیت بازارگردان در بورس اوراق بهادار و فرابورس ایران را مشخص می‌کند.

کدام نمادها دارای بازارگردان هستند؟

  1. جهت مشاهده لیست نمادهای بورسی دارای بازارگردان به سایت بورس اوراق بهادار تهران مراجعه نمایید.
  2. جهت مشاهده لیست نمادهای فرابورسی دارای بازارگردان به سایت فرابورس ایران مراجعه نمایید.

پارامترهای بازارگردانی

مهمترین پارامترهای بازارگردانی عبارتند از:

  • نماد مربوطه
  • حداقل معاملات روزانه
  • دامنه مظنه
  • حداقل سفارش انباشته
  • دوره زمانی بازارگردانی
  • دامنه نوسان قیمت

نمونه اطلاعیه بازارگردانی در نماد حتوکا به همراه مهمترین پارامترهای آن در تصویر زیر نشان داده شده است.

نمونه اطلاعیه بازارگردانی در نماد حتوکا

منظور از حداقل حجم معاملات روزانه در بازارگردانی چیست؟

منظور از حداقل معاملات روزانه در بازارگردانی، معاملات آن تعداد از اوراق بهادار در یک روز معاملاتی است که بازارگردان متعهد به ایفای آن است.

منظور از حداقل سفارش انباشته در بازارگردانی چیست؟

منظور از حداقل سفارش انباشته، حداقل تعدادی از اوراق بهادار است که بازارگردان برای انجام سفارشات خرید و فروش بایستی تا زمان ایفای تعهدات روزانه در سامانه معاملات بورس نگهداری کند.

دامنه مظنه بازارگردان چیست؟

منظور از دامنه مظنه در بازارگردانی، اختلاف میان پایین‌ترین قیمت خرید و بالاترین قیمت فروشی است که بازارگردان آن ورقه بهادار در سامانه معاملاتی وارد می‌نماید. دامنه مظنه به صورت درصدی تعیین شده و مبنای محاسبه آن، پائین‌ترین قیمت سفارش خریدی بوده كه مجموع حجم سفارش‌های خرید تا آن قیمت، برابر یا بیشتر از حداقل سفارش انباشته است.

برای مثال اطلاعیه آغاز بازارگردانی در نماد معاملاتی «دفارا» را با دامنه منظه ۲.۵ درصدی در نظر بگیرید.

اطلاعیه آغاز بازارگردانی در نماد معاملاتی «دفارا» با دامنه منظه ۲.۵ درصدی

اگر پایین‌ترین قیمتی که بازارگردان برای سفارش خرید دفارا در یک روز معاملاتی وارد کند، ۳۰۰۰ تومان باشد و مجموع سفارشی که پیش از رسیدن به این قیمت انجام داده معادل یا بیشتر از حداقل انباشته باشد، حداکثر قیمتی که بازارگردان می‌تواند همان سهام را به فروش برساند، مثبت ۵ درصد (نسبت به قیمت مبنای ۳۰۰۰ تومان) است. به عبارت دیگر بازارگردان می‌تواند نماد را با حداکثر قیمت ۳۱۵۰ تومان به فروش برساند.

چه اشخاصی مجاز به به انجام عملیات بازارگردانی هستند؟

  1. صندوق‌های سرمایه‌گذاری اختصاصی بازارگردانی
  2. شركت‌های تأمین سرمایه
  3. سایر اشخاص دارای مجوز كارگزار/معامله‌گری.

نحوه کسب سود بازارگردان در بورس چگونه است؟

بازارگردان‌ها مطابق دستورالعمل بازارگردانی، معاملات خرید و فروش زیادی را در طول یک روز معاملاتی انجام می‌دهند. در این بین شرکت‌های بازارگردانی می‌توانند از اختلاف کم میان قیمت خرید و فروش (شکاف قیمتی) در حجم بالای معاملات خود سود ببرند. البته فعالیت شرکت بازارگردانی ممکن است در برخی موارد به تولید سود منجر نشود.

برای مثال در زمانی که بازار دچار ریزش می‌شود، بازارگردان به علت تعهدِ خرید سهام باید روزانه حداقل تعداد مشخصی سهام را خریداری کند. در صورت افزایش فشار عرضه و افت بیشتر قیمت‌ها، احتمال متضرر شدن بازارگردان بیشتر می‌شود.

در نهایت می‌توان گفت با اینکه هدف از بازارگردانی، کسب سود نیست با این وجود انجام تعداد بالای معاملات در قیمت‌های متفاوت خرید و فروش، احتمال بازدهی بازارگردان از بازار را افزایش می‌دهد.

صندوق بازارگردانی چیست؟

صندوق بازارگردانی یکی از انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری است که با هدف خرید و فروش اوراق بهادار در چارچوب دستورالعمل بازارگردانی، به جمع‌آوری سرمایه‌ی سرمایه‌گذاران پرداخته و از این محل برای خود و سرمایه گذاران بازدهی کسب می‌نماید.

امتیازات بازارگردان

کارمزد معاملات انجام شده توسط بازارگردان چقدر است؟

بر اساس آخرین مصوبه مربوط به سقف نرخ كارمزدها و خدمات در بازار سرمایه ایران در سال 1399، نرخ کارمزد خرید و فروش عملیات بازارگردانی، معادل ۲۰٪ سقف نرخ‌های کارمزد معمول اوراق بهادار در هر معامله است. به عبارت دیگر کارمزد بازارگردانی نسبت به کارمزد معاملات عادی، ۸۰٪ تخفیف دارد و علاوه بر این، بازارگردان در زمان فروش سهام از پرداخت مالیات معاف است.

ایستگاه معاملاتی بازارگردانی به چه معناست؟

سازمان بورس، ایستگاه‌های معاملاتی جداگانه‌ای برای فعالیت بازارگردان‌ها در نظر گرفته است. بنابراین بازارگردان می‌تواند از طریق این ایستگاه (بدون پرداخت هزینه) تنها به ثبت سفارش در نمادی که بازارگردانی آن را به عهده گرفته است، بپردازد. ایستگاه معاملاتی به صورت مستقیم به هسته معاملات متصل می‌شود.

تفاوت بازارگردان و سبدگردان

تفاوت بازارگردان و سبدگردان به ماهیت فعالیت آنها مرتبط است. در بازارگردانی، خرید و فروش سهام به منظور تنظیم عرضه و تقاضا و حفظ نقدشوندگی سهام انجام می‌شود اما در سبدگردانی، خرید و فروش سهام یا سایر اوراق بهادار به منظور کسب بیشترین بازدهی برای شرکت سبدگردان انجام می‌شود. در واقع درصدی از این بازدهی به شرکت سبدگردان و مابقی آن به شخص سرمایه‌گذار تعلق می‌گیرد.

بازارگردانی مبتنی بر حراج چیست؟

منظور از بازارگردانی مبتنی بر حراج، فعالیتی است که طی آن بازارگردان در بازه زمانی تعهد خود به طور همزمان سفارش خرید و فروش را با رعایت حداقل سفارش انباشته و دامنه مظنه در سامانه معاملاتی ثبت می‌کند.

به زبان ساده، بازارگردان با ثبت سفارشات خرید و فروش در یک دامنه مظنه محدود، قیمت را به تعادل رسانده و خریداران و فروشندگان می‌توانند از وجود طرف دوم معامله مطمئن باشند.

نوع دیگر بازارگردانی، مبتنی بر مذاکره است. در بازارگردانی مبتنی بر مذاکره، خرید حداقل به قیمت اسمی به عنوان تعهد بازارگردان تعریف می‌شود. در واقع نقش بازارگردان در این روش، ضمانت اسمی اوراق است.

  • در حال حاضر، عمده فعالیت‌های بازارگردانی در اوراق بهادار به شیوه مبتنی بر حراج صورت می‌گیرد.

تاثیر بازارگردانی بر قیمت سهام

تاثیر بازارگردانی بر قیمت سهام

مهمترین تاثیر بازارگردانی بر قیمت سهام، متمایل کردن آن به سمت ارزش ذاتی سهام است. برای مثال در مواقعی که به علت هیجانات کاذب، قیمت سهام بیشتر از ارزش ذاتی شود، بازارگردان اقدام به عرضه و فروش نماد می‌کند.

  • با این وجود، بازارگردان بیشتر از آنکه نقش کاهش یا افزایش قیمت سهام را داشته باشد، به عنوان ابزاری جهت نقدشوندگی بیشتر در روند نزولی و ابزاری جهت تعادل قیمت سهام و جلوگیری از ایجاد حباب قیمتی در روند صعودی است.

قیمت سهام در بورس تحت تاثیر عوامل بنیادی و تکنیکال، شرایط اقتصادی و سیاسی و رفتارهای جمعی سرمایه‌گذاران است. ترکیب تمام این عوامل و پیش‌بینی قیمت آینده سهام، مهارتی است که به کسب دانش و صرف زمان کافی جهت انتخاب بهترین سهم‌ها از میان انبوه نمادهای موجود در بازار سرمایه نیاز دارد.

در صورت عدم برخورداری از زمان کافی جهت یادگیری سرمایه‌گذاری در بورس یا شناسایی سهم‌های مستعد رشد، به انجمن خبرگان سرمایه‌گذاری در ایران مراجعه کرده و همگام و همزمان با آنها به خرید و فروش سهم‌های منتخب بازار بپردازید تا از بازدهی بالای پرتفوی بورسی این انجمن برخوردار شوید. جهت کسب اطلاعات بیشتر در خصوص نحوه استفاده از سیگنال سهامِ ارائه شده توسط انجمن خبرگان به این قسمت مراجعه کنید.

آیا هدف بازارگردانی، جلوگیری از اُفت قیمت سهام در بورس است؟

خیر. هدف اصلی بازارگردانی در بورس حفظ تنظیم عرضه و تقاضا و افزایش نقدشوندگی سهام است. از آنجایی که منابع بازارگردان‌ها محدود است، نمی‌توان با فعالیت‌های بازارگردانی، در زمان ریزش شدید قیمت‌ها انتظار جلوگیری از افت قیمت سهام را داشت.

مزایای بازارگردانی

  • حفظ نقدشوندگی و افزایش آن
  • حفظ ارزش ذاتی سهام
  • کمتر کردن احتمال سفته‌بازی در بورس
  • محدود کردن نوسانات قیمت
  • متعادل نگه داشتن عرضه و تقاضا
  • افزایش عمق بازار سرمایه

معایب بازارگردانی

  • کاهش تعهدات بازارگردانی تا سطح ۵۰٪ در صورت عدم تامین نقدینگی لازم

منظور از محدود کردن نوسان قیمت در بازارگردانی چیست؟

بازارگردان با فروش سهام در یک طرف بازار و خرید آن در طرف دیگر به محدود شدن دامنه نوسان کمک می‌کند. برای مثال اگر در یک روز معاملاتی، سهام در بازه منتهی الیه مثبت و منفی ۷٪ معامله شود، بازارگردان می‌تواند با انجام معاملات در هر دو طرف، دامنه نوسان را به مثبت و منفی ۱٪ برساند. بدین وسیله قیمت به تعادل رسیده و دامنه نوسان قیمت محدود می‌شود.

منظور از حفظ ارزش ذاتی یک سهم در بازارگردانی چیست؟

بازارگردان می‌تواند به هنگامی که به دلایل هیجانات موجود در بازار، فاصله قیمت سهام نسبت به ارزش ذاتی آن کم یا زیاد شده، با انجام معاملات مضاعف در یک طرف معامله به نزدیک کردن قیمت به ارزش ذاتی و یا حفظ ارزش ذاتی سهام کمک کند.

فاکتورهای تاثیرگذار بر بازارگردانی

فاکتورهای تاثیرگذار بر بازارگردانی

۱- هر چه عمق بازار کمتر شود، احتمال تشکیل صف خرید یا فروش بیشتر می‌شود. در چنین شرایطی فعالیت بازارگردان‌ها بیشتر می‌شود.

۲- هر چه عرض بازار بیشتر باشد، نقدشوندگی نیز بیشتر خواهد شد و بازارگردان‌ها می‌توانند با ریسک و سود کمتر به فعالیت بپردازند. از آنجایی که حجم معاملات بازارگردان‌ها بسیار بالاست، سود کم نسبت به حجم معامله به بازدهی بالای بازارگردان منجر خواهد شد.

۳- هر چه تعداد سرمایه‌گذاران اطلاعات‌مدار در بورس بیشتر باشد، احتمال ایجاد عدم تعادل در بازار بیشتر است. چون این سرمایه‌گذاران هر لحظه امکان ورود به سهم یا خروج از آن (بر مبنای اطلاعات خود) را دارند. به طور کلی هر چه عدم تعادل میان عرضه و تقاضا در بازار بیشتر باشد، فعالیت بازارگردان بیشتر خواهد شد.

قوانین مربوط به نحوه سفارش‌گذاری بازارگردان در بورس

  1. قیمت‌های پیشنهادی بازارگردان باید در محدوده دامنه مجاز نوسان قیمت باشد.
  2. انجام سفارشات خرید و فروش همزمان بایستی با رعایت پارامترهای بازارگردانی صورت بگیرد.
  3. حجم سفارش هر سمت خرید یا فروش نباید کمتر از ۵۰ درصد حجم وارد شده در سمت دیگر باشد.
  4. بازارگردان نمی‌تواند همجهت با صف خرید و فروش، ثبت سفارش کند.
  5. سفارشات هر روز معاملاتی بایستی بر مبنای پارامترهای بازارگردانی باشند.

لیست بازارگردان‌های بورس

لیست بازارگردا‌های بورس به همراه سایر جزئیات بازارگردانی مانند دامنه مظنه، دوره زمانی بازارگردانی و ... در این قسمت وجود دارد. لیست بازارگردا‌های فرابورس را با مراجعه به این قسمت مطالعه نمایید.

لیست تعدادی از بازارگردان‌های بورس در جدول زیر نشان داده شده است.

لیست تعدادی از بازارگردان‌های بورس

فعالیت بازارگردانی در بورس مزایای بسیاری دارد. به طور خلاصه می‌توان گفت بازارگردان، طرف مقابلِ حجم معاملات سرمایه‌گذار را در اختیار می‌گیرد. بدین ترتیب در زمان فروش سهام توسط سایر سرمایه‌گذاران، در نقش خریدار ظاهر شده تا تمام سفارشات فروش تامین شوند. برعکس در زمان تقاضای بالای سرمایه‌گذاران برای خرید یک سهم، بازارگردان طرف فروش را گرفته تا تمام سفارشات خرید تامین شود.

پیشنهاد می‌کنیم جهت آشنایی با سایر ضوابط و نکات مهم سرمایه‌گذاری در بورس از مقالات زیر استفاده نمایید.

قوانین کارگزاری به همراه قوانین نحوه انجام معاملات در بورس

معرفی عوامل تاثیرگذار بر قیمت سهام

مفاهیم و اصطلاحات بورسی

تفاوت قیمت و ارزش واقعی سهم چیست؟

ناظر بازار بورس چه وظیفه‌ای دارد؟

حجم مبنا چیست؟ / توضیح ساده و جامع حجم مبنا و کاربرد آن در معاملات بورس

سوالات متداول

۱- هدف از بازارگردانی در بورس چیست؟

اصلی‌ترین هدف از بازارگردانی در بورس، برقراری تعادل میان عرضه و تقاضا است. بنابراین در زمان رکود بازار، سهامداران می‌توانند از امکان فروش سریع سهام و در زمان رونق بازار از امکان خرید سهام در کمترین زمان ممکن مطمئن باشند.

۲- نقش بازارگردان در بورس چیست؟

نقش بازارگردان در بورس کمک به تنظیم عرضه و تقاضا، حفظ نقدشوندگی و افزایش آن، کمک به رفع صف خرید و فروش و گره معاملاتی، کاهش نوسانات قیمت و کمک به متمایل کردن قیمت سهام به سمت ارزش ذاتی آن است.

: ارسال نظر
آموزش بورس

ورود با کد یکبار مصرف

کد بازیابی به ایمیل و شماره موبایل ارسال شد

این کد حداکثر 5 دقیقه اعتبار دارد

کد شش رقمی (عدد لاتین)

آموزش بورس

ورود

آموزش بورس

ثبت نام

از قبل حساب کاربری دارید؟ ورود